T. M. Pafilis·
Geografia fizycznaGeografia GrecjiWsie i osady

Alonnisos: piękno przyrody i osady zielonej wyspy

Mały port na wyspie Alonnisos z zacumowanymi łodziami, białymi domami na zboczu i wysoką warstwowaną skałą po prawej.
Niewielkie łodzie w zatoczce i domy na zboczu, naprzeciw kamienistego brzegu wyspy Alonnisos.

We wschodniej części Sporad Północnych wyspa Alonnisos rozpościera zalesione stoki nad niewielkimi zatoczkami, pozostawiając często bardzo mało miejsca między sosnami a morzem. Współczesne życie wyspy skupia się wokół Patitiri. Wyżej, w starej Alonnisos, domy przylegają do siebie, a wąskie uliczki niespodziewanie otwierają się na morze, widoczne z niektórych miejsc ponad dachami krytymi dachówką.

Takie zmiany krajobrazu napotyka się nawet na krótkich trasach. Zalesione zbocze ustępuje miejsca odsłoniętej skale; nieco niżej pojawia się zatoczka z domami, a ku bardziej odległym wybrzeżom roślinność rzednie i teren staje się surowszy.

Zieleń Alonnisos i kształt wybrzeża

W południowej i środkowej części wyspy, gdzie charakterystycznym składnikiem roślinności jest sosna alepska, lasy przerywają gaje oliwne i polany, przez które widać morze. Dalej na północ obraz się zmienia: chruściny jagodne tworzą miejscami gęste zarośla, są też obszary niskiej roślinności typu frygana. To zróżnicowanie odnotowuje badanie botaniczne Cristiny Cattaneo i Maura Grano, dostępne w serwisie ResearchGate.

Między wzgórzami otwierają się głębsze fałdy terenu i wąwozy. Tam, gdzie drzew jest mniej, kamień staje się lepiej widoczny – raz jasny w słońcu, kiedy indziej ciemny w cieniu zbocza, które potrafi schodzić aż do wody. Odpowiednio zmienia się linia brzegowa: w niektórych zatokach dostęp jest łagodny, nieco dalej pojawiają się strome skalne ściany.

Przy samym brzegu wyróżniają się przejścia barw. Nad jasnymi otoczakami woda odsłania dno; ku głębszym miejscom nabiera intensywniejszych turkusowych odcieni, aż za zatoczką zaczyna dominować błękit.

Patitiri, dzisiejsza stolica

Patitiri to główny port i dzisiejsza stolica wyspy, gdzie mieszczą się urzędy i znaczna część działalności handlowej. Budynki wspinają się po zboczach wokół portu, podążając za ukształtowaniem terenu, a strefa nadbrzeżna łączy przybijanie statków z codziennym ruchem miejscowości. Jej rolę jako współczesnego ośrodka opisuje Organizacja ds. Środowiska Naturalnego i Zmian Klimatu (NECCA).

Od strony morza wyraźniej widać kolejne poziomy zabudowy: balkony wysunięte nad niższymi dachami i drzewa wypełniające niektóre luki między budynkami. Podczas spaceru nabrzeżem uwaga przenosi się na zacumowane łodzie i witryny sklepów, tam gdzie przestrzeń nabiera skali codziennej drogi.

Nazwa odsyła do patitiria, czyli tłoczni, w których deptano winogrona. Dawny związek wyspy z produkcją wina nadaje tej nazwie konkretną lokalną treść, którą naświetla opracowanie historyczne w serwisie ToposText, wspominające również o handlu winem starożytnego Ikos.

Stara Alonnisos na wzgórzu

Z Chory, jak nazywa się starą Alonnisos, morze widać z góry, ponad dachami i zboczami. Tutaj znajdował się dawny ośrodek wyspy aż do trzęsienia ziemi w 1965 r., które spowodowało poważne zniszczenia i skłoniło część mieszkańców do przeniesienia się do Patitiri, co odnotowuje ToposText.

Dzisiejsza Chora zachowuje zwarty układ domów i ciasnotę przejść. Odczuwa się to podczas wędrówki, gdy fasady zbliżają się do siebie, a uliczki zmieniają kierunek, omijając budynki; wystarczy wtedy niewielki prześwit, by znów ukazało się morze, które chwilę wcześniej zniknęło za murem. W najstarszej części, wokół Kastro, zabudowa zagęszcza się jeszcze bardziej.

Z daleka dominuje zwarta bryła domów na wzgórzu. W uliczkach natomiast wzrok zatrzymuje się na niskich progach i małych podwórkach, a dachy oglądane są często z niższego poziomu, spomiędzy murów zawężających niebo.

Popołudniowe światło pada ukośnie na niektóre fasady, inne zostawiając w cieniu, zależnie od zakrętu drogi.

Od Votsi przez Steni Valę po Kalamakię

Mniejsze osady nadmorskie rozwinęły się głównie po południowo-wschodniej stronie wyspy, gdzie wybrzeża są na ogół łagodniejsze niż od północnego zachodu. W Votsi, Steni Vali i Kalamakii niewielkie porty wiążą osadnictwo z rybołówstwem i ruchem morskim – o tym związku pisze także studium Konaxisa, zamieszczone w serwisie ResearchGate.

W tych zatoczkach dystans między domami a wodą maleje. Nabrzeże biegnie wzdłuż linii brzegu, łodzie cumują blisko siebie, a tuż za zabudowaniami wznosi się zbocze, z drzewami sięgającymi często aż do podwórek. W Votsi strome skalne ściany zatoki nadają tej bliskości szczególną wyrazistość.

Długa i wąska zatoka Steni Vala pozwala morzu wcinać się w ląd między zboczami. W Kalamakii osada skupia się wokół małego portu, gdzie łodzie rybackie wciąż są częścią widoku przed nadmorskimi sklepami.

Plaże o różnym charakterze

W Kokkinokastro najpierw rzuca się w oczy barwa lądu. Czerwonawy przylądek wysuwa się nad morze i w niskim świetle nabiera głębszych pomarańczowych tonów, jak zauważa ToposText. Pod tym skalnym masywem brzeg wydaje się bardziej odsłonięty, a błękit wody jeszcze mocniej podkreśla ciepły odcień gruntu.

Do znanych plaż wyspy należą również Agios Dimitrios i Leftos Gialos, a także Chrysi Milia, jak podaje NECCA. Od plaży do plaży zmienia się rozwarcie zatoki i odległość roślinności od wody; miejscami wzrok biegnie niemal bez przeszkód ku otwartemu morzu, gdzie indziej zamyka się między pobliskimi przylądkami.

Jasne otoczaki i przejrzysta turkusowa woda na wyspie Alonnisos, ze skalistymi, porośniętymi sosnami brzegami na krańcach zatoki.
Kamienisty brzeg na wyspie Alonnisos. Fot. Eleni Afiontzi / Unsplash. Opublikowano 15 września 2021 r.

Na kamienistych plażach uwagę zwraca też to, co dzieje się w pierwszych metrach wody. Drobne kamienie widać pod zmarszczkami fal; ciemnieją, gdy tylko zostaną zmoczone, i optycznie odkształcają się przy każdym ruchu powierzchni. Dalej od brzegu, gdy dna już nie widać, morze nabiera głębszej barwy, a zalesione krańce zatoki pozostają z boku.

Morski krajobraz poza linią brzegu

Alonnisos wchodzi w skład Narodowego Parku Morskiego Alonnisos – Sporady Północne, utworzonego w 1992 r. i obejmującego sąsiednie wyspy i wysepki wraz z otaczającymi je wodami. Szczególne znaczenie ma ochrona mniszki śródziemnomorskiej; według NECCA wyspa Piperi jest kluczowym obszarem jej rozrodu i rdzeniem Parku.

Z wybrzeży Alonnisos sąsiednie wyspy ukazują się raz w ostrym zarysie, raz bledsze, za mgiełką. W osłoniętej zatoczce woda przy lądzie może pozostawać niemal nieruchoma, podczas gdy nieco dalej widać drobne zmarszczki, tam gdzie kończy się osłona przylądka.

Źródła i bibliografia