T. M. Pafilis·
Avrupa SanatıDünya SanatıKlasik Avrupa Resmi

Hans von Aachen: Adalet Alegorisi

Hans von Aachen’in Adalet Alegorisi: kılıç ve terazi, yanında çıplak Hakikat ve yere düşmüş bir erkek figürünün üzerinde aslan.
Hans von Aachen, Adaletin Zaferi Alegorisi, 1598. Bakır üzerine yağlıboya, 56 × 47 cm. Alte Pinakothek, Münih, env. no. 1611.

Kılıcı yere düşmüş figürlere yöneltilmiş, terazisi sütunun yanında havaya kaldırılmış olan Adalet, Hans von Aachen’in Münih’teki Alte Pinakothek’te korunan 1598 tarihli Alegori’sine hâkimdir. Bakır üzerine yağlıboya ile yapılmış, 56 × 47 cm boyutlarındaki kompozisyon müze kataloğunda 1611 envanter numarasıyla ve Adaletin Zaferi Alegorisi adıyla kayıtlıdır. Yanında oturan çıplak Hakikat elini koruyucusuna doğru uzatırken daha aşağıda, yenilenlerin bedenleri arasında bir aslan belirir.

Adalet Alegorisi ve figürlerin hareketi

Tablonun sağ kısmında sahnenin ana kütlesi toplanır ve iki kadın figürü birbirine zıt yönlü hareketlerle bağlanır: Adalet aşağıya doğru eğilerek bakışıyla kılıcın yönünü izlerken Hakikat, gövdesini çevirerek elini Adalet’in göğsüne doğru uzatır. Bu temas, havaya kalkmış kolun açılımına ve giysilerin tablonun kenarına doğru geniş yayılımına rağmen figürleri görsel olarak bir arada tutar.

Daha aşağıda bedenlerin eğimi kılıcın verev hareketini sürdürür. Ön plandaki basamaklara devrilmiş bir adam başı yukarı dönük ve kolları açık hâlde yatarken sol alt köşede bir maske seçilir. Üst üste binen biçimler konturların hemen okunmasını güçleştirir; üstelik kırmızı kumaş aslanın arkasından aşağıya iner.

Hakikat daha çok arkadan gösterilir. Kontur sürekliliğini yitirmeden dönen aydınlık gövdesinin karşısına açık mavi kumaşın derin gölgesi konur. Daha küçük ve kısmen izleyiciye dönük olan yüz Adalet’in başına yakın durur; ancak bakış yeniden sırtın genişliğine ve bedenin oturağın kenarına yaklaştığı yerdeki bükülü bacaklara döner.

Solda manzara açılır: Yıkık yapıların önünde küçük kadın figürleri yer alır, ufuk geniş bulutların altında geriler. Uzaklık renklerin solmasıyla ve biçimlerin sadeleşmesiyle verilirken ön planda aslanın yelesi yoğun, neredeyse yekpare bir varlık korur.

Hakikat ve sertliğin yumuşatılması

Kişileştirme, yani soyut bir kavramın insan biçiminde canlandırılması, ressamın siyasal ve ahlaki içerikli bir sahneyi bedensel ilişkiler aracılığıyla geliştirmesine olanak tanır. Terazi ve kılıç Adalet’i tanımlar; müzenin yorumuna göre onun eylemi, iyi yönetimin hileye ve kötülüğe karşı zaferiyle ilişkilidir.

Bubryák’ın çalışmasında çıplak Hakikat’in, Adalet’i yatıştıran ve iktidarın kullanımına merhameti katan bir figür olarak okunması da kaydedilir. Aslan, hükümdarın gücü ve Wittelsbach hanedanına armacılık yoluyla yapılmış olası bir gönderme olarak yorumlanmıştır. Araştırmacı arka planda Bolluk ile Barış’ı, onlarla birlikte de Uyum’u tanır.

Bu yorum ışığında iki başkahraman arasındaki jest özel bir ağırlık kazanır. Ressam onların temasını üst grubun ortasına yakın bir yere, terazinin dikey yükselişi ile kılıç ağzının ani inişi arasına yerleştirir. Gerilim, bedenlerin sıkıştığı alt bölümde kalırken yukarıda hareket bir an için Hakikat’in avucunda durur.

II. Rudolf’un sarayı ve olası sipariş

Köln’de doğan Hans von Aachen, Prag’a yerleşmeden önce İtalya’da ve Bavyera’da çalışmıştı; National Gallery’ye göre 1596’dan itibaren burada II. Rudolf’a ressam ve sanat eseri edinimi konusunda danışman olarak hizmet etti. Bu yol, onu Avrupa Rönesansı’nın farklı saraylarının sanatsal üretimiyle ve koleksiyonculuk hedefleriyle doğrudan temasa getirdi.

Alegori’de bedenlerin uzatılması ve karmaşık dönüşleri, resmin maniyerist olarak nitelendirilmesine somut bir içerik kazandırır. Hakikat bacaklarını başka bir yönde tutarak Adalet’e döner; kumaşlar ise jestleri genişleten kıvrımlar hâlinde açılır. Kırmızı giyside, özellikle kalkık kolun çevresinde, açık pembe yüzeyler derin gölgelerle komşu olur ve kıvrımlara daha keskin bir görünüm verir.

Alte Pinakothek, eseri II. Rudolf’un genç Bavyera Dükü I. Maximilian’a muhtemel bir armağanı olarak değerlendirir. Bu varsayım, eserin bir “hükümdar aynası”, yani yöneticinin uygulaması gereken erdemlerin resimsel bir ifadesi olarak yorumlanmasıyla bağlantılıdır. Ancak Bubryák, armağanın hiçbir yazılı kaynakla kanıtlanmadığını ve tablonun Maximilian’ın sağlığında Münih’te bulunduğunun belgelenemediğini vurgular. Tablo kesin olarak 1748 tarihli bir envanterde kayıtlıdır ve orada Barış ile Adaletin tasviri olarak tanımlanır.

Kaynakça