Μια γυναικεία μορφή στέκεται σε αυστηρή κατατομή δίπλα σε μια ξύλινη καρέκλα με ψάθινο κάθισμα, το βλέμμα στραμμένο προς τα αριστερά, έξω από το πλαίσιο του πίνακα. Τη στιγμή αυτή αποτύπωσε ο Giuseppe Abbati, ζωγράφος που γεννήθηκε στη Νάπολη το 1836 και πέθανε στη Φλωρεντία το 1868, σε ένα μικρό έργο διαστάσεων 26 επί 14 εκατοστών, ελαιογραφία σε ξύλο, γνωστό ως Πορτρέτο Γυναίκας και χρονολογημένο γύρω στα 1865-1866. Φυλάσσεται σήμερα στη Galleria d’Arte Moderna, στο Palazzo Pitti της Φλωρεντίας, ανάμεσα σε έργα άλλων εκπροσώπων εκείνης της γενιάς ζωγράφων που έμειναν γνωστοί ως Macchiaioli.
Η φιγούρα φορά σκούρο, σχεδόν μαύρο φόρεμα με φαρδιά φούστα και εφαρμοστό μπούστο, ενώ στο κεφάλι της διακρίνεται μαύρο σκουφάκι δεμένο κάτω από το πηγούνι. Στο ύψος της μέσης κρατά κάτι έντονα κόκκινο, ίσως ύφασμα ή αξεσουάρ, που σπάει με τη χρωματική του ένταση τη σκοτεινή αρμονία του συνόλου. Πίσω της, ένα ράφι φιλοξενεί μερικά μικρά δοχεία και μπουκάλια, ενώ ένα βαρύ σκούρο ύφασμα κλείνει τη σύνθεση στα δεξιά. Ο χώρος παραμένει σκόπιμα λιτός, σχεδόν άδειος, δίχως καμία λεπτομέρεια να αποσπά την προσοχή από την ανθρώπινη παρουσία.
Πρόκειται για δημιουργία ζωγράφου που ανήκει στη γενιά των Ιταλών καλλιτεχνών που έδρασαν κυρίως στη Φλωρεντία στα μέσα του δέκατου ένατου αιώνα και αντιτάχθηκαν στην ακαδημαϊκή διδασκαλία, επιδιώκοντας μια ζωγραφική βασισμένη στην άμεση καταγραφή φωτός και σκιάς μέσα από πλατιές κηλίδες χρώματος αντί για σχέδιο και γραμμή.
Η τεχνική της μακιαγιόλικης τέχνης στο πορτρέτο γυναίκας του Abbati
Η κατατομή δεν είναι τυχαία επιλογή σύνθεσης. Απομακρύνει τη μορφή από κάθε ίχνος θεατρικότητας, την κρατά κλειστή στον εαυτό της, χωρίς συνομιλία με τον θεατή, χωρίς βλέμμα που ζητά αναγνώριση. Ο Abbati δουλεύει με πλατιές, σχεδόν επίπεδες επιφάνειες χρώματος, τις περίφημες macchie από τις οποίες πήρε το όνομά της ολόκληρη η καλλιτεχνική ομάδα, αποφεύγοντας τη λεπτομερή περιγραφή υφασμάτων ή αντικειμένων υπέρ μιας συνολικής, σχεδόν αφαιρετικής εντύπωσης όγκου και φωτισμού.
Το κόκκινο στοιχείο που κρατά η γυναίκα λειτουργεί ως μοναδική νότα έντασης σε ένα σύνολο κυριαρχούμενο από σκούρα καστανά, μαύρα και ώχρες. Δεν αποκαλύπτεται με σαφήνεια τι ακριβώς είναι: ένα μαντήλι ίσως, μια βεντάλια, ίσως και κάτι άλλο εντελώς προσωπικό που η ζωγραφική δεν έκρινε αναγκαίο να ονοματίσει. Η καρέκλα με τον ανοιχτόχρωμο σκελετό αντιστέκεται οπτικά στη σκοτεινή φιγούρα, δημιουργώντας μια αντίθεση φωτός που θυμίζει πόσο συστηματικά μελετούσαν οι Macchiaioli τις σχέσεις τόνου παρά τις λεπτομέρειες σχεδίου.
Η τέχνη αυτής της περιόδου στη Φλωρεντία συνδέεται στενά με το καφέ Michelangiolo, χώρο συνάντησης καλλιτεχνών που αναζητούσαν έναν δρόμο ανεξάρτητο τόσο από τον ρομαντισμό όσο και από την ακαδημαϊκή παράδοση. Ο Abbati, μαζί με τον Giovanni Fattori και τον Telemaco Signorini, ανήκε σε αυτόν τον κύκλο, φέρνοντας στην παραγωγή του μια ιδιαίτερη ευαισθησία στο φως των εσωτερικών χώρων, σε αντίθεση με τα τοπία της υπαίθρου που προτιμούσαν άλλοι συνάδελφοί του.
Η ανθρώπινη μορφή εδώ δεν αφηγείται τίποτα. Απλώς υπάρχει, κλεισμένη στη σιωπή της καθημερινότητάς της, ανάμεσα σε λίγα αντικείμενα που δεν εξηγούν παρά μόνο υπαινίσσονται μια ζωή οικιακή, περιορισμένη, ίσως και μοναχική. Ο ζωγράφος πέθανε νέος, στα τριάντα δύο του χρόνια, έπειτα από ατύχημα, αφήνοντας πίσω μια παραγωγή μικρή σε όγκο αλλά σταθερή στην ποιότητά της, όπου το Πορτρέτο Γυναίκας παραμένει από τα πιο χαρακτηριστικά δείγματα της προσωπικής του γραφής.
