Ψηφιακή απόδοση της σύνθεσης «Αφροδίτη και Άδωνις», που αποδίδεται στον Hans von Aachen, περ. 1574–1588. Το πρωτότυπο είναι λάδι σε καμβά, 68,2 × 95,2 εκ., Harvard Art Museums / Busch-Reisinger Museum, Κέιμπριτζ, Μασαχουσέτη.Στη σκιά ενός μεγάλου δέντρου, η Αφροδίτη γέρνει προς τον Άδωνη, που ανασηκώνει το πρόσωπό του για να την κοιτάξει. Ο βραχίονάς της περνά πίσω από τους ώμους του, ενώ στα δεξιά ένας καθισμένος κυνηγετικός σκύλος στρέφει το κεφάλι προς το ζευγάρι. Η «Αφροδίτη και Άδωνις», πίνακας που αποδίδεται στον Γερμανό ζωγράφο Hans von Aachen και χρονολογείται περίπου στο διάστημα 1574–1588, είναι ζωγραφισμένη με λάδι σε καμβά, διαστάσεων 68,2 × 95,2 εκ. Ανήκει στο Busch-Reisinger Museum των Harvard Art Museums, στο Κέιμπριτζ της Μασαχουσέτης, με αριθμό καταγραφής BR77.1
Τη συνοχή της παράστασης την εξασφαλίζει κυρίως η ανταλλαγή των βλεμμάτων. Γύρω από αυτή τη συνάντηση οργανώνονται οι αποκλίσεις των σωμάτων και το άνοιγμα προς το τοπίο, με τη μικρή μορφή του Έρωτα χαμηλά αριστερά, δίπλα στα υφάσματα.
Η Αφροδίτη και ο Άδωνις μέσα στη σύνθεση
Ψηλότερα καθισμένη, η Αφροδίτη προβάλλει τον φωτεινό κορμό της επάνω στη σκοτεινή βλάστηση. Η κλίση του κεφαλιού συνεχίζεται στον ώμο και στο χέρι που αγκαλιάζει τον νεαρό. Εκείνος κάθεται λοξά, με τα γόνατα στραμμένα προς τα δεξιά, αλλά αναστρέφει το πρόσωπο προς τη θεά. Η αντίθετη κατεύθυνση ανάμεσα στο κάτω μέρος του σώματος και στο βλέμμα του δίνει κίνηση σε μια σκηνή παρατεταμένης ανάπαυσης.
Χαμηλότερα, μπροστά από τα υφάσματα που καλύπτουν τα πόδια της Αφροδίτης, τα χέρια των δύο μορφών πλησιάζουν και επικαλύπτονται. Η επαφή αυτή επαναλαμβάνει, σε μικρότερη κλίμακα, την εγγύτητα των προσώπων.
Το γαλαζοπράσινο ύφασμα συγκεντρώνεται γύρω από τους γοφούς της θεάς και κατεβαίνει σε πυκνές πτυχές προς το έδαφος. Ανοιχτόχρωμη γκρίζα πτύχωση απλώνεται ανάμεσα στις μορφές, ενώ ένα θερμό, ωχροκόκκινο ύφασμα καλύπτει μέρος της λεκάνης και του μηρού του Άδωνη. Στη συνοδευτική εικόνα, το πέλμα της Αφροδίτης φτάνει κοντά στην κάτω αριστερή περιοχή της σύνθεσης. Το εκτεταμένο πόδι του νεαρού κατευθύνεται αντίθετα, προς τη δεξιά πλευρά, μπροστά από τον σκύλο.
Δίπλα τους ο Έρως γονατίζει, ανασηκώνοντας με το ένα χέρι την άκρη ενός υφάσματος επάνω από το κεφάλι του. Το άλλο χέρι απλώνεται προς τα αριστερά. Η κίνηση αυτή σχηματίζει ένα μικρό, σχετικά αυτοτελές επεισόδιο στην παρυφή της κύριας ομάδας, όπου το σκοτεινό ύφασμα περιβάλλει το φωτισμένο παιδικό σώμα.
Το φως επάνω στα σώματα και το άνοιγμα του τοπίου
Στον ώμο και στο στήθος της Αφροδίτης συγκεντρώνονται οι πιο ανοιχτοί τόνοι. Η φωτεινή σάρκα ξεχωρίζει από τα καστανά και τα βαθιά πράσινα του περιβάλλοντος, ενώ στον Άδωνη η φωτοσκίαση τονίζει περισσότερο τη διάρθρωση του θώρακα. Κάτω από τον βραχίονα και γύρω από την κοιλιά, οι σκιές βαθαίνουν εκεί όπου το σώμα στρέφεται ή συναντά τα υφάσματα.
Η διαφορά στον φωτισμό βοηθά να διαβάζονται χωριστά οι μορφές, παρότι η αγκαλιά και οι επικαλύψεις τις συνδέουν στενά.
Πίσω από το ζευγάρι, ο πλατύς κορμός του δέντρου και η πυκνή φυλλωσιά περιορίζουν το βάθος. Προς τα δεξιά, όμως, ο χώρος ανοίγει σε ψυχρότερους τόνους. Ορεινοί όγκοι διαδέχονται ο ένας τον άλλον, με μια φωτεινή υδάτινη επιφάνεια χαμηλότερα και ανοιχτό ουρανό πάνω από τις πλαγιές. Η μετάβαση από τη σκιασμένη θέση των εραστών στο μακρινό τοπίο γίνεται απότομα, σχεδόν πίσω από τον ώμο του Άδωνη.
Από τα κλαδιά κρέμεται ένα ρόδινο παραπέτασμα, περισσότερο ευδιάκριτο ψηλά αριστερά. Οι πτυχές του προσδίδουν στον υπαίθριο χώρο κάτι από την οικειότητα ενός εσωτερικού. Το ύφασμα εκτείνεται και κατά μήκος του επάνω ορίου, αν και μεγάλο μέρος του απορροφάται από τις σκιές της βλάστησης.
Η απόδοση στον Hans von Aachen
Η πατρότητα του πίνακα έχει αποτελέσει αντικείμενο επιστημονικής διαφωνίας. Ο κατάλογος του Λούβρου, στην εγγραφή ενός σχεδίου με θέμα την Αφροδίτη που συγκρατεί τον Άδωνη καθώς αναχωρεί για το κυνήγι, καταγράφει διαφορετικές απόψεις για τη σύνθεση του Χάρβαρντ. Ο Joachim Jacoby απέρριψε την απόδοσή της στον Hans von Aachen, ενώ η Eliška Fučíková τη θεώρησε ιδιόχειρο έργο του ζωγράφου και υποστήριξε ότι το σχέδιο του Λούβρου είχε προετοιμαστικό χαρακτήρα. Η ίδια εγγραφή αναφέρει ότι ο Thomas DaCosta Kaufmann συμφώνησε με την άποψή της. Η σχετική βιβλιογραφία συγκεντρώνεται στην εγγραφή Louvre site des collections.
Ως προς τη μορφολογία, οι επιμηκυμένες αναλογίες και η σύνθετη διάταξη των άκρων επιτρέπουν να περιγραφεί η παράσταση με όρους μανιερισμού. Η Αφροδίτη σκύβει, ενώ ο Άδωνις στρέφεται προς εκείνη διατηρώντας τα πόδια του σε διαφορετική κατεύθυνση. Η άνεση της αγκαλιάς συνυπάρχει με μια στάση που απαιτεί προσεκτική οργάνωση των επικαλύψεων, ιδιαίτερα χαμηλά, ανάμεσα στα γόνατα και στα υφάσματα.
Στη δεξιά άκρη, ο σκύλος έχει το ρύγχος ανασηκωμένο και το περιλαίμιο ευδιάκριτο. Η παρουσία του παραπέμπει στην κυνηγετική ιδιότητα του Άδωνη. Παραμένει πάντως κοντά στο ζευγάρι, μέσα στην ίδια σκοτεινή ζώνη του πρώτου επιπέδου, με το ανοιχτό τοπίο ακριβώς πίσω του.
