Hans von Aachen: Barış, Sanat ve Bolluk Alegorisi

Ağır kırmızı perdenin altında zeytin dalını kaldıran merkezdeki kadın figürü, Hans von Aachen’ın Barış, Sanat ve Bolluk Alegorisi’nde geniş jestiyle sıkı biçimde düzenlenmiş bir sahnenin kişilerini ve nesnelerini birbirine bağlar; burada insan bedeninin maddiliği bilginin amblemleriyle bir arada bulunur. 1602’de tuval üzerine yağlıboya ile yapılan ve 197 × 142 cm boyutlarındaki tablo, St. Petersburg’daki Hermitage Müzesi’nde korunmaktadır. Eserin ilgi odağında, barış içindeki yaşamın sanatsal yaratım ve refahla ilişkisi yer alır; bu ilişki kadın kişileştirmeler aracılığıyla dile getirilir.

Figürler ve sahnenin düzeni

Kompozisyonun merkezine Barış hâkimdir. Gövdesi izleyiciye, dizleri sola dönük olarak oturur; başı ise ters yöne eğilir. Arkasındaki figürün koyu giysileri önünde beliren açık tenli bedeni ışığı üzerinde toplar. İnce, saydam bir kumaş uyluklara doğru aşağı iner ve bedenler arasında kıvrımlar hâlinde sürer; oturuş pozunun eğrisi böylece okunabilir kalır.

Barış’ın arkasında Sanatların ve bilimsel bilginin kişileştirmesi görünür. Sahnenin solunda, astronomiyle bağlantılı bir alet olan metal halkalı küre seçilir; daha aşağıda resim gereçleri ve başka nesneler toplanmıştır. Ming-Ling Tsai çalışmasında, astronomi küresinin palet ve heykelle birlikte yer almasını, resim ve heykel sanatının özgür sanatlarla, yani bilgin eğitiminin dallarıyla eşit değerde uğraşlar olarak tanınması çabasına bağlar.

Daha aşağıda, sırtı izleyiciye dönük olan Bolluk altın bir kadeh tutar ve yüzünü Barış’a doğru kaldırır. Bedenini saran kahverengi-altın tonlu kumaş sağ köşeye, meyvelerle dolu boynuzun yakınına yayılır. Figür bu konumuyla tablonun içinde ikinci bir bakış katmanı açar: İzleyici Barış’ın karşısındadır ve aynı anda, ona kısa bir mesafeden yönelen başka bir figürü de izler.

Mekân dar kalır. Başların üzerinde perde büyük kavisler hâlinde katlanır ve kıvrımları arasında gökyüzüne ve yapraklara açılan küçük bir aralık bırakır.

Barış ve sanatların yeri

Sahnenin dibinde, ayaklarla kumaşların arasında askerî teçhizat parçaları toplanmıştır. Bunların yukarı kaldırılmış dala göre alçak konumu, kompozisyonun sanatların gelişebileceği bir düzenin üstün gelmesi olarak okunmasına imkân verir. Tsai bir kenara bırakılmış zırhı Venüs ve Mars ikonografi geleneğiyle ilişkilendirir ve konunun imparatorluk boyutuna dikkat çeker. Bu yorum tabloyu, ressamın sarayında çalıştığı II. Rudolf’un çevresine yerleştirir.

Ne var ki resmin kendisinde kavramlar arasındaki ilişki daha çok bedenlerin temasıyla gelişir. Arkadaki figür Barış’a yaklaşır, eli onun omzuna dokunur; Bolluk ise ön plandan ikisinin buluşmasına doğru döner. Amblemlerin soyut anlamları arasına böylece yakınlık jestleri girer; başların ağır hareketi ve bakışlar sahneyi dar bir çemberin içinde tutar.

Maniyerist biçim ve akraba bir kompozisyon

Gövdenin uzatılması, küçük baş ve parmakların zarif eklemlenişi Barış’a maniyerizmi belirleyen özenli zarafeti kazandırır. Terim burada, insan figürünün vurgulu oranlar ve karmaşık duruşlarla işlenişini anlatır; bu özellikle leğen ile omuzlar arasındaki kaymada görülür. Bedenin aydınlık yüzeylerine derin gölgeler karşılık verir, perdenin kırmızısı da figürlerin arkasındaki giysilerde yeniden belirir.

Aachen aynı kompozisyon düzenini farklı bir konuda da kullanmıştır. Liechtenstein koleksiyonlarının kataloğu, yaklaşık 1602 tarihli Av Sonrası Dinlenen Diana ve Perileri’ni Hermitage’daki imzalı ve tarihli Alegori ile ilişkilendirir ve iki kompozisyon arasındaki yakın benzerliğe işaret eder. Av konusunda figürlerin nitelikleri değişir; mızrak ve hayvanlar Diana’nın kimliğini belirler, karakteristik, uzun kadın figürü ise korunur.

Karşılaştırma, Hermitage tablosunun okunmasında nesnelerin ne denli belirleyici olduğunu gösterir. Bedenin duruşu başka bir anlatıda yeniden karşımıza çıkabilirdi. Burada ise perdenin önünde yükseğe uzanan dal ile daha aşağıda, sol tarafta beliren küre, buluşmanın içeriğini tanımlar.

Kaynaklar ve Kaynakça

• LIECHTENSTEIN. The Princely Collections, Vaduz–Viyana. Diana and her Nymphs Resting after the Hunt. Çevrim içi koleksiyon kataloğu, envanter no. GE 2418.
• Tsai, Ming-Ling (2021). “Hans von Aachen’s Allegorical Representations of the Arts, and His Newly Identified Painting Allegory of the Arts”. EURAMERICA, 51(1), 1–60. DOI: 10.7015/JEAS.202103_51(1).0001.