პოგონისური მრავალხმიანობა: გირისმა და კლარნეტის ხმა

როცა პარტისი სიმღერას იწყებს, მის პირველ ფრაზაში დანარჩენი მომღერლები ცნობენ ტონის სიმაღლესა და ჰანგის მოძრაობას, ჯერ კიდევ მანამდე, სანამ განვითარდება ის მკვრივი თანაჟღერადობა, რომელიც პოგონისურ მრავალხმიანობას ახასიათებს. პირველი ხმა ტექსტს წარმოადგენს, მეორე კი საკუთარი მელოდიური მოძრაობით პასუხობს, იმ საფუძველზე, რომელსაც ისოკრატები ინარჩუნებენ. ამრიგად, რამდენიმე მომღერლისგან შემდგარ ჯგუფს შეიძლება სულ რამდენიმე განსხვავებული ხმოვანი ხაზი ჰქონდეს, რადგან ისოსს, ანუ ბანს, ერთობლივად მეტი ადამიანი ასრულებს.

პოგონის სოფლებსა და სამხრეთ ალბანეთის მეზობელ ბერძნულენოვან თემებში ტრადიცია ადგილობრივ ვარიანტებს ავლენს, მონათესავე მრავალხმიანობათა ფართო სივრცეში, რომელიც სახელმწიფო საზღვრებს სცდება. როლების სახელწოდებები თავად მომღერალთა მეტყველებიდან მომდინარეობს და ხშირად იმ მოქმედებას აღწერს, რომელსაც თითოეული ხმა მთლიანობაში ასრულებს.

რას ნიშნავს უნახევარტონო პენტატონიკური კილო

პენტატონიკა აღწერს მუსიკალურ ჩონჩხს ოქტავის ფარგლებში ხუთი განსხვავებული ბგერით, ხოლო განსაზღვრება „უნახევარტონო“ მიმდევრობით საფეხურებს შორის ნახევარტონების არარსებობას აღნიშნავს. მარტივი თეორიული მაგალითია მიმდევრობა ლა, დო, რე, მი, სოლ და კვლავ ლა მომდევნო ოქტავაში, ინტერვალებით: სამი ნახევარტონი, ტონი, ტონი, სამი ნახევარტონი და ტონი. ბოლო ლა საწყის ბგერას უფრო მაღლა იმეორებს; განსხვავებული საფეხური ხუთი რჩება. მიმდევრობა სადიდაქტიკო მაგალითად გამოდგება და არ გულისხმობს, რომ ყველა პოგონისური სიმღერის ტონიკა ლაა.

ტონიკას ვუწოდებთ ბგერას, რომელიც მელოდიის ათვლის ცენტრის ფუნქციას ასრულებს. მის გარშემო ეწყობა ხმების მოძრაობები და კადანსები, მორთულობებითა და სიმაღლის გადახრებით, რასაც ბგერების მარტივი ჩამონათვალი მხოლოდ მიახლოებით გადმოსცემს. მოსმენისას თავისი წონა აქვს იმას, თუ როგორ უახლოვდება მომღერალი ნოტს ან როგორ წყვეტს მის ჟღერადობას.

საფეხურების რაოდენობა ტონური სიმაღლეების ორგანიზებას ეხება, მუსიკალური ზომა კი დროით ორგანიზებას: პენტატონიკა და ხუთწილადი ზომა ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი პარამეტრებია.

პარტისი და ისოსის მდგრადობა

დასაწყისს პარტისი იღებს თავის თავზე და აყალიბებს ფრაზას, რომელიც ხშირად მუსიკალურ დეკლამაციას უახლოვდება და დანარჩენი ხმების შემოსვლას ამზადებს. სწორედ მისი წარმოთქმით ისმის უფრო მკაფიოდ პოეტური ტექსტი. მრავალხმიანი როლების აღწერა არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ეროვნულ რეესტრში წარმოაჩენს მის მაკოორდინირებელ ფუნქციას, რადგან მასზეა დამოკიდებული ძირითადი მელოდიის მიმართება სხვა ხმებთან.

ისოკრატები, როგორც წესი, ტონიკურ საფუძველს ინარჩუნებენ და ისოსს იმ ადგილებშიც აგრძელებენ, სადაც პარტისი მელოდიას წყვეტს. თანასის მორაიტისის აღწერით ისინი წამყვანის მარცვლებს ნაკლებად გარკვეული წარმოთქმით მიჰყვებიან და მის ჩართვებს შორის ჟღერადობის უწყვეტობას ინარჩუნებენ.

გირისმა და ხმის მოჭრა

პარტისის ხაზის გარშემო მოძრაობს გირისტისი, დამახასიათებელი კადანსებითა და მორთულობებით. მისი მნიშვნელოვანი საყრდენია სუბტონიკა, ამ კონკრეტულ სისტემაში ტონიკის უშუალოდ ქვემოთ მდებარე საფეხური, სადაც იგი ხშირად ჩერდება და ხმას მკვეთრად წყვეტს. ტონიკაზე მდგარ პარტისთან ერთად მაშინ მძაფრი თანაჟღერადობა იქმნება, როგორიცაა ლა უფრო დაბალ სოლთან წინა მაგალითში. კილოს მიხედვით, ტონიკასა და სუბტონიკას შორის მანძილი შეიძლება იყოს ტონი ან სამი ნახევარტონი.

მკვეთრი შეწყვეტისთვის დადასტურებულია ტერმინები „კოფსიმო“ („მოჭრა“) და „ცაკისმა“ („გატეხა“). ამ კონკრეტულ აღწერებში „სკასტო“ დამოუკიდებელ მრავალხმიან როლად არ არის აღრიცხული; თუ მას მოჭრილი ჟღერადობისთვის გამოვიყენებთ, ეს აღწერითი გამოყენება უნდა დაზუსტდეს. ტექნიკა აერთიანებს კადანსის ადგილსა და ბგერის შეწყვეტის ხერხს.

კლოსტისი მაღალ, მორთულ ხმას ასრულებს დამახასიათებელი ხორხისმიერი ტრელებით და სათავო ხმის ან ფალცეტის გამოყენებით. ხშირად იგი პოეტური ტექსტის სიტყვების ნაცვლად ხმოვნებს მღერის. მისი მიმართება გირისტისთან წყაროებში სხვადასხვაგვარად არის აღწერილი: ეროვნულ რეესტრში ისინი მეორე როლის ალტერნატიულ ვარიანტებად არიან წარმოდგენილნი, ლამბროს ლიავასი კი, დომნა სამიუს არქივში სიმღერისადმი „ალისმონო კე ხერომე“ დართულ კომენტარებში, ჯგუფისთვის კლოსტისის დამატების შესაძლებლობას ახსენებს. ჯგუფის შემადგენლობა, მაშასადამე, ადგილობრივი ვარიანტისა და კონკრეტული შესრულების მიხედვით უნდა განიხილებოდეს, იმ ფართო ტრადიციის ფარგლებში, რომელსაც იონიის უნივერსიტეტიც წარმოადგენს.

ზოგიერთ ვარიანტში გვხვდება რიხტისიც, ხანმოკლე ჩართვით პროლოგის ბოლოს, ვიდრე მთელი ჯგუფი აჟღერდება. მისი ფუნქცია მხარისა და სიმღერის ტიპის მიხედვით იცვლება.

ნელი ტემპი და განსხვავება 5/8-ისგან

პოგონისური ცეკვა ნელ, მძიმე ნაბიჯს უკავშირდება და, ჩვეულებრივ, ოთხწილად ზომაში, 4/4-ში იწერება. ჩანაწერში „ვასილიკოს თა გინო“ მირანდა ტერზოპულუ ჰანგს აღწერს, როგორც ნელ „სირტოს სამზე“ 4/4 რიტმში. „სამზე“ აქ საცეკვაო ფორმას ეხება, 4/4 კი ჩანაწერის მუსიკალურ ზომას აღნიშნავს.

5/8 ხუთი მერვედის ზომას აღნიშნავს, ჩვეულებრივ 2+3 ან 3+2 შინაგანი დაჯგუფებით, შესრულების სისწრაფე კი ცალკე განისაზღვრება. ეპირულ მუსიკაში არსებობს თავისუფალი რიტმული ორგანიზაციაც, ბევრი მოთქმისთვის დამახასიათებელი, სადაც ფრაზა სუნთქვასა და წარმოთქმას მისდევს მუდმივად განმეორებადი ზომის გარეშე. ანალიზისას, მაშასადამე, ზომა შესრულების დროითი თავისუფლებისგან უნდა გავმიჯნოთ.

როგორ უახლოვდება კლარნეტი ხმას

ინსტრუმენტულ მოთქმაში ადამიანის ხმასთან ნათესაობა ისმის ბგერის შეტევასა და მის ცვლილებებში, ვიდრე ჩაქრება. დომნა სამიუს არქივი ცალსახად აღწერს, როგორ ბაძავენ ეპირელი კლარნეტისტები ქალთა სამგლოვიარო ხმებს, და ამ კონკრეტულ ჩანაწერს თავისუფალ რიტმს მიაკუთვნებს. შთაბეჭდილებას, რომ კლარნეტი „ტირის“, ამრიგად, კონკრეტული აკუსტიკური საფუძველი აქვს, ნაცნობი იმ ადამიანებისთვის, ვინც ხმოვან მოთქმას იცნობს.

პარაკალამოსის კვლევაში ნიკოლა მაჰერი აღწერს ქვითინის ეფექტს, რომელიც მაშინ წარმოიქმნება, როცა ტონის სიმაღლე ქვემოთ სრიალებს, ბგერის ფართო, ნელ რხევასთან, ანუ ვიბრატოსთან, ერთად. გაგრძელებული ბგერა იკლებს და თრთის. იმავე ადგილობრივ გარემოში ტერმინი „მორია“ გამოიყენება გამომსახველობითი მორთულობებისთვის, რომლებიც სიმაღლის მოხრასა და მიკროტონურ ელფერებს მოიცავს და დაკვრის ხასიათისთვის მნიშვნელოვანია.

იგივე კვლევა განიხილავს ვოკალური მრავალხმიანობის მიმართებას საკრავიერ დასთან: კლარნეტი ძირითად მელოდიას იღებს თავის თავზე, ვიოლინოს კი, შესრულების მიხედვით, შეუძლია ჟღერადობას დაეყრდნოს ან მეორე ხაზი განავითაროს. ეს შესაბამისობები კონკრეტულ მუსიკალურ ფუნქციებს ეხება და საშუალებას გვაძლევს, მოვისმინოთ ნათესაობა ვოკალურ და ინსტრუმენტულ ტრადიციებს შორის.

გლოვა და უცხოეთი ერთსა და იმავე რეპერტუარში

კაცანევაკის კვლევაში მოთქმის ვოკალური პრაქტიკები განიხილება იმ პროცესში, როცა ისინი გარდაიქმნება და სხვა სოციალურ ფუნქციებს იძენს. გლოვასთან დაკავშირებული შორისდებულები და წარმოთქმის ხერხები სხვა მუსიკალურ კონტექსტებში გადადის, ამიტომაც სამგლოვიარო ჟღერადობა შეიძლება სიყვარულის სიმღერებთან ან ლხინის შემთხვევებთან თანაარსებობდეს. მის მნიშვნელობას ყოველ ჯერზე სიმღერის სიტყვები და თემში მისი გამოყენება განსაზღვრავს.

მრავალხმიან სიმღერაში „ალისმონო კე ხერომე“ მოახლოებული უცხოეთში წასვლა გზისთვის პურის მომზადებით არის წარმოდგენილი. ვაჟი დედას სთხოვს, ორცხობილა მოზილოს, ის კი ნატრობს, რომ გამოცხობა დაგვიანდეს, რათა ქარავანმა ჩაიაროს და შვილი სახლში დარჩეს. გამგზავრება ჯერ კიდევ წინ არის, სანამ დედა თონესა და პურს ელოდება.