სოლონ ათენელი: კანონმდებლის ცხოვრება ისტორიასა და გადმოცემას შორის

სოლონ ათენელი არქაული საბერძნეთის ის პიროვნებაა, რომლის შესახებაც, გარდა იმისა, რასაც მასზე შემდგომი თაობები მოგვითხრობდნენ, მისი საკუთარი ხმაც შემოგვრჩა: ფრაგმენტები მისი ელეგიებიდან და იამბოებიდან, რომლებიც იმიტომ გადარჩა, რომ საკუთარი თხრობის დასასაბუთებლად მოიხმეს ძვ. წ. IV საუკუნის არისტოტელესეულმა „ათენის პოლიტიამ“ და პლუტარქემ, ქერონეელმა ბიოგრაფმა, რომელიც მოვლენებს დაახლოებით შვიდი საუკუნით იყო დაშორებული. ამგვარად, კანონმდებლის ბიოგრაფია მოწმობათა სამ ფენას ეყრდნობა, რომელთა სანდოობა ერთნაირი არ არის: თავად მის ლექსებს, სადაც პოლიტიკოსი თავს იმართლებს და საკუთარ ნაღვაწს იცავს; ათენის კონსტიტუციურ ისტორიას, რომელმაც მისი კანონები კლასიკური ხანის დემოკრატიის თვალით წაიკითხა; და, ბოლოს, ანეკდოტურ ტრადიციას მოგზაურობებით, მეფეებთან შეხვედრებითა და აფორიზმებით, რომელმაც იგი შვიდ ბრძენს მიათვალა და საუკუნეების შემდეგ ახალი ევროპის ფერწერაშიც დაუმკვიდრა ადგილი. ამ ფენების ზუსტად გამიჯვნა ყოველთვის შესაძლებელი როდია. სამაგიეროდ, თხრობის ყოველ ნაბიჯზე შეიძლება იმის თქმა, თუ რომელ მათგანს ვეყრდნობით.

წარმომავლობა და ახალგაზრდობა: არისტოკრატი ვაჭრობაში

მამის ვინაობაზე ანტიკური ავტორები თითქმის ყველანი თანხმდებოდნენ: ეს იყო ექსეკესტიდე, კაცი, რომელიც, როგორც პლუტარქე შენიშნავს „სოლონის ცხოვრებაში“, ქონებითა და პოლიტიკური ძალაუფლებით საშუალო გახლდათ, მაგრამ ეკუთვნოდა საგვარეულოს, რომელიც თავის წარმომავლობას კოდროსამდე, გადმოცემით ათენის უკანასკნელ მეფემდე, ადიოდა; ერთი ცალკეული ცნობა კი, რომელსაც ბიოგრაფი იწერს, მაგრამ არ იზიარებს, მის მამად ვინმე ევფორიონს ასახელებდა. დედამისი, ჰერაკლიდე პონტოელის თანახმად, პისისტრატეს დედის ბიძაშვილი იყო, და ამ ნათესაობას გვიანდელმა თხრობამ ორი კაცის პოლიტიკური დაპირისპირების მთელი სიმძიმე აჰკიდა. მისი დაბადების წელი გადმოცემული არ არის, ხოლო გავრცელებული თარიღები, დაახლოებით ძვ. წ. 640 ან 630 წელი, მისი არქონტობიდან და ასაკის შესახებ არსებული გადმოცემებიდან გამოყვანილი ვარაუდებია და არა წყაროების პირდაპირი ცნობები.

ტრადიცია მისი ახალგაზრდობიდან განსაკუთრებით ვაჭრობისკენ მიბრუნებას გამოკვეთს. ჰერმიპოსის მიხედვით, რომელსაც პლუტარქე იმოწმებს, მამამისს ქონება სიკეთის ქმნითა და გულუხვობით შემოელია, ვაჟს კი, ისეთ ოჯახში აღზრდილს, სადაც სხვებს ეხმარებოდნენ და არა სხვისგან ელოდნენ შემწეობას, რცხვენოდა დახმარების მიღება, თუმცა არ მოაკლდებოდა ისინი, ვინც მას სიამოვნებით შესთავაზებდა. ზოგიერთი ანტიკური ავტორი მაინც ფიქრობდა, რომ ჭაბუკის მოგზაურობები უფრო ცოდნასა და გამოცდილებას ისახავდა მიზნად, ვიდრე მოგებას. ეს განმარტება გვიანდელი თხრობების ბრძენს მშვენივრად, შესაძლოა ზედმეტადაც კი, შეეფერება, და აქედან ბიოგრაფი გადადის სტრიქონზე, რომელსაც სოლონი, როგორც ამბობენ, ხანდაზმულ ასაკში იმეორებდა: ვბერდები და მუდამ ბევრს ვსწავლობო, „γηράσκειν αἰεὶ πολλὰ διδασκόμενος“, როგორც ამას პლუტარქე ირიბ თქმაში გადმოსცემს. ვაჭრობით დაკავებული არისტოკრატი, ამასთანავე, სულაც არ იყო უჩვეულო ძვ. წ. VII საუკუნის მიწურულის სამყაროში, სადაც საზღვაო ვაჭრობას, როგორც თავად პლუტარქე შენიშნავს, მეფეებთან მეგობრობა, საქმეთა ცოდნა და პატივი მოჰქონდა.

ელეგია სალამინზე

მისი საზოგადოებრივი ცხოვრების პირველი ნაბიჯი სალამინს უკავშირდება, კუნძულს, რომლისთვისაც ათენელები და მეგარელები ხანგრძლივ და ათენისთვის წარუმატებელ ომს ეწეოდნენ. პლუტარქესა და დიოგენე ლაერტელის მიერ შემონახული ამბის მიხედვით, მარცხებით დაქანცულმა ათენელებმა სიკვდილით დასჯის შიშით აკრძალეს ბრძოლის განახლების ყოველგვარი წინადადება. სოლონმა კი შეშლილობა მოიმიზეზა, აგორაზე თავზე თექის ქუდით გამოცხადდა და დაკარგულ კუნძულზე ელეგია წაიკითხა (დიოგენეს მიხედვით, გვირგვინი ეხურა და ელეგია მაცნეს წააკითხა). ელეგიამ მოქალაქეები ფეხზე დააყენა, ომი განახლდა და სალამინი ათენელებს ერგოთ. სცენას დიდაქტიკური ანეკდოტის ყველა ნიშანი ახასიათებს, მოჩვენებითი სიგიჟე კი უფრო ჰგავს შემდგომ მოგონილ ახსნას, რომელიც კანონსა და მის დარღვევას შორის უფსკრულს უნდა ამოევსო. ელეგია, ყოველ შემთხვევაში, ნამდვილად არსებობდა, რადგან მისი სტრიქონებია შემორჩენილი: პოეტი მათში ნატრობს, ნეტავ რომელიმე უმნიშვნელო კუნძულის მოქალაქე ვიყოო და არა ათენელი, რომელზეც სხვები დაცინვით მიუთითებდნენ, როგორც სალამინის მიმტოვებელთაგან ერთ-ერთზე. მაშასადამე, პოეზია, როგორც პოლიტიკური ქმედება: გზა, რომელსაც სოლონი არც მაშინ უღალატებს, როცა თანამოქალაქეებისთვის საკუთარი კანონების ახსნა მოუწევს.

ატიკის კრიზისი და ძვ. წ. 594/3 წლის არქონტი

იმის გასაგებად, თუ რატომ დათანხმდნენ ძვ. წ. VI საუკუნის დასაწყისში ათენის დაპირისპირებული დაჯგუფებები, სახელმწიფოს გარდაქმნა ერთი კაცისთვის მიენდოთ, წინარე მოვლენები უნდა გავიხსენოთ: კილონის წარუმატებელი ცდა, ტირანის სახით ხელისუფლება ჩაეგდო ხელში, ალკმეონიდ მეგაკლეს მიერ მისი სისხლიანი ჩახშობა, დრაკონტის კანონმდებლობა, რომელიც პრობლემის ფესვს არ შეხებია, და, უპირველეს ყოვლისა, გადაჭარბებული დავალიანების ჩიხი. მცირე მიწათმოქმედთა უმეტესობა, როგორც ამას დ. ი. კირტატასი „ბერძნულ ანტიკურობაში“ აჯამებს, სესხს საკუთარი სხეულის გირაოთი იღებდა, და ვინც ვალს ვერ გაისტუმრებდა, თავისი კრედიტორის მონა ხდებოდა ან ატიკის გარეთ იყიდებოდა, მაშინ როცა საუკეთესო მიწა და თითქმის მთელი პოლიტიკური ძალაუფლება მცირერიცხოვანი ოჯახების ხელში იყო. მკვლევართა ნაწილი ამ ვითარებას ჰექტემორებს უკავშირებს, მიწათმოქმედებს, რომლებიც, უფრო გავრცელებული განმარტებით, მოსავლის მეექვსედს ვინმე უფრო ძლიერს უხდიდნენ; ვინ იყვნენ ისინი ზუსტად და რა კავშირი ჰქონდათ მიწასთან, დღემდე სადავოა.

სოლონმა ძვ. წ. 594/3 წელს ეპონიმოსი არქონტის ერთწლიანი თანამდებობა დაიკავა, კანონმდებლობის მანდატით. თარიღი, რომელსაც ანტიკური ქრონოგრაფები ერთხმად გადმოგვცემდნენ, ეჭვქვეშ მას შემდეგ დადგა, რაც 1891 წელს „ათენის პოლიტიის“ პაპირუსი გამოქვეყნდა, რადგან თხზულების ორი ადგილი, როგორც ჩანდა, განსხვავებულ ქრონოლოგიურ თანმიმდევრობაზე მიუთითებდა. ნ. გ. ლ. ჰამონდი 1940 წლის გამოკვლევაში ამტკიცებდა, რომ ტექსტი არქონტობასა და სეისახთეიას 594/3 წლით ათარიღებს, ხოლო მეორე მანდატს, რომლის დროსაც კანონთა ძირითადი კორპუსი იქნა მიღებული, 592/1 წლით; სხვა მკვლევრებმა რეფორმების უფრო გვიანდელი დათარიღებაც შემოგვთავაზეს. ყოველ შემთხვევაში, პირობით ათვლის წერტილად 594/3 წელი რჩება.

სეისახთეია და მიწის „ჰოროსები“

პირველი და, თანამედროვეთა თვალში, უმნიშვნელოვანესი ღონისძიება სეისახთეია იყო, „ტვირთის მოშორება“, როგორც ამას თავად სიტყვა მიანიშნებს: ვალები გაუქმდა, პირადი თავისუფლების გირაოთი სესხის გაცემა ამიერიდან აიკრძალა, ვალის გამო დამონებულნი გათავისუფლდნენ, უცხო მხარეებში გაყიდულები კი სამშობლოში დაბრუნდნენ. თავად სოლონი ლექსში, რომელიც „ათენის პოლიტიამ“ შემოგვინახა, თავისი ნაღვაწის მოწმედ ატიკის შავ მიწას უხმობს, საიდანაც, მისივე თქმით, ყველგან ჩასობილი ჰოროსები ამოძირკვა, რათა ის, ოდესღაც მონა, ახლა თავისუფალი ყოფილიყო. რა იყო ზუსტად ეს ჰოროსები? ყველაზე გავრცელებული შეხედულებით, ისინი ქვის ნიშნები იყო, რომლებიც მამულზე დადებულ ტვირთს, იპოთეკას ან მოსავლის ნაწილის გაცემის ვალდებულებას, ამჟღავნებდა. კირტატასი კი უპირატესობას ანიჭებს განმარტებას, რომლის თანახმადაც ეს იყო ხის ფირფიტები, სადაც მიწათმოქმედთა ვალდებულებები მიწის მესაკუთრეთა მიმართ იყო აღრიცხული, და მათი მოხსნით ერთდროულად თავისუფლდებოდა როგორც მიწა, ისე მისი დამმუშავებლები. ერთ საკითხში, ყოველ შემთხვევაში, წყაროები ერთმანეთს ემთხვევა: კანონმდებელმა უარი თქვა მიწის გადანაწილებაზე, რასაც მის მხარდამჭერთა შორის ყველაზე რადიკალურები მოითხოვდნენ, და ამით საკუთრების სტრუქტურა ხელუხლებელი დატოვა.

კლასები, სასამართლოები და ყოველი მოქალაქის უფლება

ვალების გარდა, სოლონმა სიმდიდრისა და ძალაუფლების ურთიერთმიმართებაც გადააწყო: მოქალაქეები ოთხ „ტელოსად“, ანუ შემოსავლის მიხედვით განსაზღვრულ კლასად დაყო, კრიტერიუმად კი წლიური სასოფლო-სამეურნეო მოსავალი აიღო. ესენი იყვნენ პენტაკოსიომედიმნები, ჰიპეები, ზევგიტები და თეტები. ცხრა არქონტი ორი უმაღლესი კლასიდან გამოდიოდა, დანარჩენი თანამდებობები კი პირველ სამ კლასზე შემოსავლის შესაბამისად ნაწილდებოდა, ხოლო თეტები, ყველაზე ღარიბი მოქალაქეები, სახალხო კრებასა და სასამართლოებში მონაწილეობდნენ. ამრიგად, წარმომავლობა აღარ იყო პოლიტიკური მონაწილეობის ერთადერთი გასაღები, თუმცა, ცხადია, საზოგადოებრივ წონას არ კარგავდა, და სწორედ ამიტომ უწოდეს თანამედროვე მკვლევრებმა ამ სისტემას ტიმოკრატიული. სოლონს მიაწერენ აგრეთვე ოთხასთა საბჭოს, ოთხი ფილიდან თითოეულის ასი წევრით, რომელიც კრების საქმიანობას ამზადებდა, და ჰელიეას, მოქალაქეთა სასამართლოს. დრაკონტის კანონები გაუქმდა, მკვლელობასთან დაკავშირებულის გარდა, ახალი კანონები კი ხის მბრუნავ ღერძებზე ჩაიწერა, რათა ხელმისაწვდომი ყოფილიყო ყველასთვის, ვისაც მათი გაცნობა სურდა.

გრძელვადიან პერსპექტივაში უფრო ღრმა შედეგები ორ საპროცესო სიახლეს ჰქონდა: ყოველი მოქალაქის უფლებას, სასამართლოსთვის მიემართა არა მხოლოდ საკუთარი ზიანის გამო, არამედ მესამე პირის ან საზოგადო ინტერესის სახელითაც, და ხალხის სასამართლოში გასაჩივრების შესაძლებლობას. „ათენის პოლიტია“, დაწერილი მაშინ, როცა ათენის დემოკრატიას თავისი ინსტიტუციური გზა უკვე გავლილი ჰქონდა, სწორედ ამ ორ ღონისძიებას, სხეულის გირაოთი სესხის აკრძალვასთან ერთად, გამოყოფს, როგორც სოლონის ყველაზე დემოსისთვის ხელსაყრელ ზომებს. ეს შეფასება, თუნდაც IV საუკუნის პრიორიტეტებს წარსულზე ავრცელებდეს, ხსნის, თუ რატომ ცნობდნენ კლასიკური ხანის ათენელები სოლონს თავიანთი პოლიტიკური წყობილების მამამთავრად.

კანონმდებელი, რომელმაც ტირანიაზე უარი თქვა

რეფორმებმა სრულად არც ერთი მხარე არ დააკმაყოფილა: მდიდრებმა მოთხოვნები და დამოკიდებული მუშახელი დაკარგეს, ღარიბებმა კი ის მიწა ვერ მიიღეს, რის იმედიც ჰქონდათ. სოლონმა, ჩვეულებისამებრ, ლექსებით უპასუხა. მათში იგი საკუთარ თავს ორ დაჯგუფებას შორის მდგომად წარმოგვიდგენს, მტკიცე ფარით ხელში, რომელიც არც ერთ მხარეს არ აძლევს უსამართლოდ გამარჯვების საშუალებას, რადგან დემოსს ზუსტად იმდენი ძალაუფლება მიანიჭა, რამდენიც ეყოფოდა, არც ნაკლები და არც მეტი. მეგობრები მას ტირანის სახით ხელისუფლების შენარჩუნებისკენ მოუწოდებდნენ, რაც იმდროინდელ ბერძნულ ქალაქებში სულაც არ იყო უჩვეულო გამოსავალი, მისი უარი კი დაცინვის საგნად იქცა, და ეს დაცინვა თავადვე აღბეჭდა ლექსად. იგი თავის კრიტიკოსებს ათქმევინებს, სოლონს ჭკუა არ ჰქონიაო, რადგან, როცა მისი ბადე თევზით აივსო, არ ამოათრია; თავად კი თანახმა იქნებოდნენ, ტყავი გაეძროთ და მოდგმა აღგვილიყო მათი, ოღონდ ათენი თუნდაც ერთი დღით ემართათ. ამ სტრიქონებს პლუტარქე იმის მოწმობად იმოწმებს, თუ როგორ უყურებდნენ მას მრავალნი და დაბალი ფენის ადამიანები.

ათი წელი სამშობლოს გარეთ: ეგვიპტე, კვიპროსი და სარდე

კანონმდებლობის შემდეგ სოლონმა ათენი დატოვა. ჰეროდოტე, რომელიც დაახლოებით საუკუნენახევრის შემდეგ წერს, განმარტავს, რომ იგი თითქოსდა სამყაროს გასაცნობად გაემგზავრა, სინამდვილეში კი იმისთვის, რომ იძულებული არ გამხდარიყო, თავისი რომელიმე კანონი გაეუქმებინა, რადგან ათენელებმა ფიცით იკისრეს მათი დაცვა ათი წლის განმავლობაში. „ათენის პოლიტია“ და პლუტარქე კი ასწლიან ვადაზე ლაპარაკობენ, და ეს სხვაობა ცხადყოფს, რამდენად მერყევი დარჩა გადმოცემა ინსტიტუციურ საკითხებშიც კი. მოგზაურობათა რიგში შედის ეგვიპტე, სადაც პლატონი მის საუბრებს საისის ქურუმებთან და ატლანტიდის ამბის სათავეს მოათავსებს; კვიპროსი, სადაც, პლუტარქეს თქმით, მან მეფე ფილოკიპროსი დაარწმუნა, თავისი ქალაქი უკეთეს ადგილას გადაეტანა, რომელსაც მას შემდეგ სოლოი ეწოდა; და სარდე, ლიდიის დედაქალაქი.

კროისოსთან შეხვედრა ის ეპიზოდია, რომელმაც სოლონს საერთოევროპული სახელი მოუხვეჭა და, ამავე დროს, ქრონოლოგიურ შემოწმებას ყველაზე ნაკლებად უძლებს. ჰეროდოტეს თხრობით, მეფემ ათენელს თავისი საგანძური დაათვალიერებინა და ჰკითხა, ვინ მიაჩნდა ყველაზე ბედნიერად მათ შორის, ვისაც კი შეხვედრია, და საკუთარი სახელის მოსმენას ელოდა. სოლონმა ჯერ ტელოსი დაასახელა, ათენელი, რომელიც აყვავებულ ქალაქში ცხოვრობდა, შვილებისა და შვილიშვილების წამოზრდას მოესწრო და ელევსინთან ბრძოლაში დაეცა, თანამოქალაქეთაგან პატივდებული; შემდეგ კი კლეობისი და ბიტონი, არგოსელი ძმები, რომლებმაც დედის ეტლი თავად მიათრიეს ჰერას საკურთხევლამდე და დღესასწაულის შემდეგ ძილში გარდაიცვალნენ. ბოლოს კი დაასკვნა, რომ ვერავის უწოდებ ბედნიერს, სანამ არ გამოჩნდება, როგორ დაასრულებს იგი სიცოცხლეს. წრეს თავად ისტორიკოსი კრავს ცოტა მოგვიანებით, როცა კიროსისგან დამარცხებული და კოცონზე აყვანილი კროისოსი ათენელის სიტყვებს იხსენებს და სამჯერ შესძახებს მის სახელს.

ჰეროდოტეს თხზულებაში ამ თხრობის ზნეობრივი დანიშნულება აშკარაა, ქრონოლოგია კი მას ძნელად თუ იტევს, რადგან კროისოსის, ისევე როგორც ფარაონ ამასისის, რომელსაც ჰეროდოტე იმავე მოგზაურობას უკავშირებს, ტახტზე ასვლა ჩვეულებრივი დათარიღებით, შესაბამისად, დაახლოებით ძვ. წ. 560 და 570 წლებზე მოდის, ანუ უცხოეთში ათწლიანი ყოფნის დასრულების შემდეგ, თუკი ეს ყოფნა კანონმდებლობას უშუალოდ მოჰყვა. პრობლემა უკვე პლუტარქესთვისაც ცნობილი იყო. იგი პირდაპირ აცხადებს, რომ არ აპირებს ასეთი სახელგანთქმული თხრობის უარყოფას, რომელიც ასე შეეფერება სოლონის ხასიათსა და სიბრძნეს, ქრონოლოგიური წესების გულისთვის, რომლებსაც, როგორც შენიშნავს, უამრავი ადამიანი დღემდე ასწორებს, ისე რომ მათი ერთმანეთთან შეთანხმება ვერ მოუხერხებიათ.

დაბრუნება, პისისტრატე და სიკვდილი

როცა სოლონი დაბრუნდა, ათენი ჯერ კიდევ არ იყო დამშვიდებული. ადგილობრივი და საგვარეულო დაჯგუფებები კვლავ ერთმანეთს ებრძოდნენ, და მათი დაპირისპირებიდან დაწინაურდა პისისტრატე, მისი ნათესავი დედის მხრიდან, რომელმაც მეგარელებთან ომში მოპოვებულ სამხედრო წარმატებებზე დაყრდნობით პირადი დაცვა გამოითხოვა და ხელისუფლება ხელში ჩაიგდო არქონტ კომეასის დროს, ძვ. წ. 561/0 წელს. გადმოცემით, ხანდაზმული კანონმდებელი ათენელებს ამაოდ აფრთხილებდა, და როცა უკვე აღარაფრის შეცვლა აღარ შეიძლებოდა, თავისი იარაღი სახლის კარის წინ დააწყო, თითქოს აცხადებდა, რომ სამშობლოს იმდენად დაეხმარა, რამდენადაც ძალა შესწევდა. პისისტრატემ, ყოველ შემთხვევაში, სოლონის კანონები ძირითადად არ გააუქმა და მხოლოდ იმაზე ზრუნავდა, რომ თანამდებობებზე მასთან კარგ ურთიერთობაში მყოფი პირები მსხდარიყვნენ.

სიცოცხლის ბოლო წლებში, პლუტარქეს თქმით, სოლონმა ატლანტიდაზე დიდი პოემის წერა დაიწყო საისელი სწავლულებისგან მოსმენილის საფუძველზე, თუმცა მიატოვა, არა თავისუფალი დროის უქონლობის გამო, არამედ იმის შიშით, რომ ასეთ ასაკში ესოდენ დიდ წამოწყებას ვერ გასწვდებოდა. უნდა აღინიშნოს, რომ ამგვარი თხზულების არც ერთი ფრაგმენტი არ შემორჩენილა, ეს ცნობა კი პლატონის თხრობას უკავშირდება. იმის შესახებ, თუ რამდენ ხანს იცოცხლა პისისტრატეს გაბატონების შემდეგ, ანტიკური ავტორები ერთმანეთს არ ეთანხმებოდნენ: ჰერაკლიდე პონტოელი წერდა, რომ კიდევ დიდხანს იცოცხლა, ფანიასი ერესოსელი კი ორ წელზე ნაკლებს უთვლიდა და მის სიკვდილს არქონტ ჰეგესტრატეს, კომეასის მომდევნოს, დროით, ანუ დაახლოებით ძვ. წ. 560/59 წლით ათარიღებდა.

სოლონი ახალი ევროპის ფერწერაში

სოლონის ავთენტიკური გამოსახულება არ შემორჩენილა, და მისი სახე ახალ ხელოვნებაში ძირითადად კროისოსთან შეხვედრის სცენის მეშვეობით დამკვიდრდა. ეს თემა XVII საუკუნის ნიდერლანდელ მხატვრებს განსაკუთრებით უყვარდათ, რადგან სიმდიდრისა და წინდახედულების დაპირისპირება მათთან მორალიზატორულ ელფერსაც იძენდა. გერარდ ვან ჰონტჰორსტის 1624 წლის ტილოზე, რომელიც დღეს ჰამბურგის კუნსტჰალეშია დაცული, ბეწვეულით, ოქრომკედით ნაქარგი ქსოვილებითა და გვირგვინით დატვირთული მეფე ირონიულად მომღიმარ კარისკაცებსა და მონეტებით სავსე ჭურჭელს შორის ზის, წინა პლანზე შებოჭილი ტყვე დაჩოქილა, მის პირისპირ კი ფეხშიშველი მოხუცი ლაპარაკობს და ჯოხი ნიკაპთან უჭირავს. ნიკოლაუს კნიუპფერი დაახლოებით 1650–1652 წლებში იმავე დაპირისპირებას უფრო მცირე მასშტაბით გადმოსცემს: ბრძენი, მარტოხელა და მკაცრი, სამეფო სუფრისკენ მიმავალი კიბის ძირას დგას კროისოსის პირისპირ, რომელიც კვერთხით თავის სიმდიდრეზე მიუთითებს.

სხვა განზრახვა ამოძრავებს მერი-ჟოზეფ ბლონდელს 1828 წლით ხელმოწერილ ტილოზე, სადაც ყოველგვარი თხრობითი ეპიზოდი გამორიცხულია და კანონმდებელი და პოეტი იდეალიზებულ ტიპადაა წარმოდგენილი: იგი მთიან პეიზაჟში ზის, წითელ ჰიმატიონშია გახვეული, ერთ ხელში გაშლილი გრაგნილი უჭირავს, მეორე კი ჩაფიქრებულს საფეთქელზე მიუყრდნია, სავარძლის ქვის საყრდენზე კი ბერძნული წარწერის კვალი შეიმჩნევა.

წყაროები და ლიტერატურა

• არისტოტელე. ათენის პოლიტია.
• დიოგენე ლაერტელი. ცნობილ ფილოსოფოსთა ცხოვრება, მოძღვრება და გამონათქვამები, წიგნი I.
• ჰეროდოტე. ისტორია, წიგნი I.
• Κυρτάτας, Δ. Ι., & Ράγκος, Σπ. Ι. (2012). Η Ελληνική Αρχαιότητα: Πόλεμος – Πολιτική – Πολιτισμός [ბერძნული ანტიკურობა: ომი, პოლიტიკა, კულტურა]. ბერძნული ენის ცენტრი, სტავროს ნიარხოსის ფონდი და ახალი ბერძნული კვლევების ინსტიტუტი.
• პლუტარქე. სოლონი. თარგმანი: Α. Ι. Γιαγκόπουλος, Ζ. Ε. Μαλαθούνη. „მნემოსინე“, ძველი ბერძნული მწერლობის ციფრული ბიბლიოთეკა, ბერძნული ენის ცენტრი.
• Plutarch (1914). Plutarch’s Lives, Vol. I: Theseus and Romulus, Lycurgus and Numa, Solon and Publicola (B. Perrin, Trans.). Harvard University Press.